فعالیت های خلاقانه
فعالیتهای خلاقانه
خلاقیت ونوآوری فلسفه اصلی تعلیم و تربیت است و انتظار می رود که در جریان پرورش،ذهن پویای معلم و دانش آموز همواره منشا مسائل جدید باشد گاه کلاس درس و فرآیند یاددهی- یادگیری را یک کارگاه تولیدی فرض می کنند و دستاوردهای جدید کلاس (تبادل تجربیات بین معلم و دانش آموز) را فعالیتهای خلاقانه می خوانند. در چنین کارگاهی ، دانش آموزان و معلمان حق دارند برای بهبود کار ، پیشنهاد بدهند و در کارها مشارکت فعالانه ای داشته باشند .
در طول تاریخ تعلیم و تربیت، دو طرز تفکر وجود داشته که سبب تدوین و انتخاب راه کارهای اساسی شده است :
1- ذهن انسان همانند یک لوح سفید است :این تفکر ، معلمان و دست اندرکاران را عامل انتقال اطلاعات به ذهن خالی و سفید تو فراگیرندگان می دانست و تمام تلاش فرآیند تدریس ، صرف پر کردن یک جعبه خالی می شد.روشهای تدریس مورد استفاده هم اغلب از نوع سنتی ، غیر فعال و یک سویه بود
2- ذهن انسان فعال است و می تواند در مقابل اعمال و محرکات واکنش نشان دهد: ذهن جعبه خالی نیست ، بلکه ظرفیتهایی دارد. بنابراین ، معلمان باید سعی کنند ذهن فراگیرندگان را تحریک کنند تا تفکر پویای آنان در جریان آموزش، مشارکتی فعالانه داشته باشد.در زمینه این تفکر، امروزه مسائل جدیدی در گستره آموزش و یادگیری مد نظر است که به اختصار، به آن اشاره می شود:
* کلاس درس به قایقی شباهت دارد که سرنشینان ان در جستجوی ساحل اند .به این سبب ،همه ی افرادی که در این قایق هستند ، باید موتورهای حرکتی خود را روشن کنند تا مسیر حرکت و سرعت ان قابل قبول باشد .متاسفانه در اغلب کلاس ها ،این تنها معلم است که با موتورخود قافله ی علم را به حرکت در میاورد و دانش آموزان در مسیری خلاف او پارو میزنند .
*باید موتورهای خودراهبری دانش آموزان فعال شود . برای اینکه دانش آموزان موتورهای خود راهبری را روشن کنند و فعالانه در مسیر اهداف به حرکت در ایند ، معلم باید راه کارهای مهم و اساسی زیر را در مورد انان اعمال کند:
الف) مهارت های خود آغازی
اکثرآموزش ها با یک نفر به نام معلم اغاز می شود. اما طبق دست اورد های جدید، توصیه می شود که معلمان اجازه بدهند همه ی بچه ها فعالیت را شروع کنند. او به جای اینکه بگوید: « بیایید این فعالیت را شروع کنیم. همه باید ان را تجربه کنیم و برای رسیدن به هدف ها بکوشیم. »
ب ) مهارت خود مشاهده گری
دومین راه کار برای رسیدن به قدرت خودراهبری، خودمشاهده گری است. در این راه کار، همه ی بچه ها باید به طور شخصی و گروهی، رخ دادها و پدیده های اموزشی را تجربه کنند و مشاهدات دست اول داشته باشند تا بتوانند در جریان چالش های ایجاد شده، فهم ودرک خود را افزایش دهند. متاًسفانه برخی از معلمان، وقایع و رویدادهایی راکه مشاهده کرده اند، برای دانش اموزان تعریف می کنند. در صورتی که این نوع ارتباط ، فراگیرندگان را غیر فعال می کند.
پ ) مهارت خود کنترلی و خودقضاوتی
1- هرگاه معلمان اجازه دهند دانش اموزان اغازگر باشند و خود فرایندها را مشاهده کنند، باید اجازه دهند که خود انان، اعمال خویش را کنترل و در مورد انها قضاوت کنند. در اموزش فعال و مشارکتی، تنها معلم حق ندارد دانش اموزان را ارزشیابی کند؛ زیرا در این شیوه، مهارت و توانایی کنترل خود تقویت می شود.
2- یادگیری وقتی به اوج می رسد که در متن یادگیری، از دانش اموزان بخواهیم درمورد مطالب چالش انگیز کار کنند. یادگیرندگان لیوان های خالی نیستند؛ بلکه ظرفیت هایی دارند. وظیفه ما برهم زدن این ظرفیت است تا بر اثر مباحثه، تبادل تجربه کنیم و به تقویت محتوای یکدیگر بپردازیم .
3- ما معلمان، باید بدانیم که « اموزگار دروس نیستیم؛ بلکه اموزگار دانش اموزانیم » پس نباید خود را عرضه کننده اطلاعات بدانیم و باید یادگیری را تسهیل کنیم. کسی که خود را معلم درس می داند، می کوشد ذهن فراگیرندگان را با اطلاعات مربوط به درس پرکند. تمام تلاش او صرف یاددادن همه ی کتاب، با هر کمیت و هر کیفیتی می شود. به نظر چنین معلمی، دانش اموز مهم نیست؛ اما کسی که معلم دانش اموزان است، سعی می کند با مشارکت خود انان درس بدهد.
باعنایت به این موضوع که امروزه، یادگیری روی دادن اکتشافی تلقی می شود که ازطریق مشارکت فعالانه ی معلم و دانش اموزان صورت می گیرد، ضرورت شناخت روابط فعالانه بین عوامل تدریس، اهمیت زیادی پیدا می کند. کسب تجربه به وسیله ی فرد، یک فعالیت دوجانبه است. درنتیجه، درفرایند جدید اموزش، انتقال دانش و مفاهیم کارایی کمتری دارد و بیشتر به فرایند تولید دانش توجه می شود. این فرایند امکان شناخت موقعیت ها، گزینش راه کارهای مناسب، استنباط، تحلیل دقیق موضوع و در نهایت، کشف حقیقت را برای فراگیرندگان فراهم می اورد. به علاوه، فراگیرندگان خود را در بطن فرایند اموزشی می بینند، نقش راهبردی « اکتشاف مفاهیم و علوم » را درک می کنند، درعلم تولید شده سهیم می گردند، باکمال میل به پشتیبانی از ان بر می خیزد و به کاربرد علوم ایمان و اعتقاد پیدا می کنند. در این جریان، یادگیری در همه ی ابعاد ( مهارت های ذهنی، مهارت های فیزیکی و طرز تفکر ) اتفاق می افتد.
برای نیل به این اهداف و روی کردها، مربیان باید ویژگی ها و خصوصیات روش های تدریس و یاددهی یادگیری فعال و مشارکتی را بدانند و برای دست یابی به انها اهتمام ورزند. در این روش ها، موارد زیرقابل ذکر است:
1- گیرندگان روش های یادگیری را می دانند. بنابراین، مطالب و مفاهیم را از طریق اجرای روش های انتخابی کشف می کنند. درحقیقت ، دانش اموزان در جریان اموزش، خود به برنامه ریزی و اجرا و ارزشیابی می پردازند و در این میان ، نقش معلم ، تسهیل یادگیری و راهنمایی شاگردان است .
2-شتر فعالیت ها به صورت گروهی است و فعالیت فرد در گروه معنا پیدا می کند.
3- ش اموزان و معلم هر دو مسؤل یادگیری هستند .
4- بع و امکانات اموزشی ، با راهنمایی معلم و تلاش دانش اموزان ، انتخاب یا تولید می شود.
5- مهارت هایی چون اندیشیدن ، حل مسًله ، تفکرو خلاقیت اهمیت ویژه دارد.
6- انگیزه درونی دانش اموزان بسیار زیاد است؛ زیرا انان خود شریک و بنیان گذار فعالیت ها هستند.
7- زمینه های کاربردی و کاربست علوم شناسایی می شود.
8- مهارت اجتماعی و ارتباطی افراد افزایش می یابد.
9- براعتماد به نفس و حس مسؤلیت پذیری فراگیرندگان افزوده می شود.
10- روحیه ی جستجوگری و تفحص در افراد تقویت می شود.
11- مهارت های کلامی دانش اموزان تقویت می شود.
12- ذهن فراگیرندگان فعال و سیال می شود.
13- کلاس درس، محل ایجاد فرصت های یادگیری و تبادل تجربیات می شود.
14- ارزشیابی از عملکرد دانش اموزان، از طریق واگذاری پروژه های عملی و تحقیقی وازمون های هنجاری انجام می شود.
15- تشویق و ترغیب دانش اموزان به صورت انفرادی و گروهی است.
16- فرایند تدریس سرشار از شوق و همراه با تفریح است.
17- عادت به تفکر دقیق حساسیت نشان دادن به استدلال منطقی را تقویت می کند.
18- مهارت های فراشناختی مانند خود اغازگری ، خود مشاهده گری و خود قضاوتی تقویت می شود.
امروزه ، بیش از هر زمانی ، نظام تعلیم و تربیت به تغییر اندیشه ها و باور به پویایی مراکز اموزشی نیاز دارد و در این مسیر ، معلمان و مدرسان از اولویت خاصی برخوردارند. بنابراین ، امید است این توضیحات در تکوین تصورات و اندیشه ی انان در مورد روی کردهای جدید تدریس مؤثر باشد.
http://farajidasht.blogfa.com
منابع و مأخذ:
شعبانی- حسن (1381) مهارتهای آموزشی و پرورشی (روشها و فنون تدریس)
سیف- علی اکبر(1374) اندازه گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی تهران موسسه انتشارات آگاه
فضلی خانی- منوچهر(1382) راهنمای عملی روشهای مشارکتی و فعال در فرایند تدریس- آزمون نوین
جودی اف.کار- داگلاس ای. هریس (1382) موفقیت از طریق به کارگیری استانداردها ترجمه عباس شیخ الاسلامی -مدرسه
بهروز فرجي دشت