یادگیری مشارکتی و روی کرد های آن

مقدمه

در عصر حاضر یادگیری با روش ها و رویکرد های متفاوتی صورت می گیرد و یا بهتر بگوییم تدریس با روش های مختلفی صورت می گیرد یک معلم با توجه به اقتضای شرایط و امکانات از روش سخن رانی استفاده میکند و دیگری از روش های مختلف دیگری که هر کدام در ای خود جای بحث و گفتگو دارد اما بحث امروز ما مربوط به روش مشارکتی است در عصر حاضر یادگیری سنتی که سالیان متمادی است نظام آموزش و پرورش ما را احاطه کرده است دیگر جوابگوی نیاز های دانش آموزان و معلمان نیست اگر کمی به دیده تامل بنگریم شاید دلیل بسیاری از افت های تحصیلی دانش آموزان به دلیل کاربرد نامناسب روش های یادگیری باشد و هر ساله خسارت های زیادی از این حیث متوجه فرد و جامعه می شود،اینکه از طرفی اذعان داریم که یک روش خاص تحت هیچ شرایطی نمی تواند جوابگوی نیازهای فراگیران و به طور کلی کلاس درس باشد . بلکه تلفیقی از روش های گوناگون است که در پیش برد اهداف آموزش می تواند موثر واقع شود یادگیری مشارکتی نسبت به یادگیری رقابتی و انفرادی و پیش رفت تحصیلی پیشتری را بوجود آورده اند ذکر نکاتی مهم در باب یادگیری مشارکتی ضرورت جلوه می نماید .

یادگیری:

 عبارت است فرایند ایجاد تغییر نسبتا پایه دار در رفتار بلقوه یا توان رفتاری فرد بر اساس تجربه همان طوری که در این تعریف روشن است یادگیری باید همراه با تغییر باشد اگر در اثر یادگیری تغییری در توان رفتاری یا عمل کرد فرد بوجود نیاید نمی توان ادعا کرد که یاد گیری صورت گرفته است .

آموزش:

 هر گونه فعالیت یا تدبیر از پیش طرح ریزی شده ای که هدف آن اسان کردن یاد گیری در یادگیرندگان است آموزش کفته می شود پس طبق این تعریف آموزش یک فعالیت از قبل برنامه ریزی شده است و هدفش این است که فرایند یادگیری را در فراگیران تسهیل کند .پس به فعالیتهای پراکنده معلم که هیچ گونه برنامه ای ندارد آموزش گفته نمیشود .

تفاوت آموزش با یادگیری:

تفاوت دو مفهوم آموزش و یادگیری می شویم در واقع همیشه معطوف به یاد گیرنده است اما آموزش مستلزم فعالیت متقابل بین حداقل دو نفر (معلم یادگیرنده ) است .یادگیری هدف است و آموزش وسیله ی رسیدن به هدف اما نکته ای که باید مد نظر داشته باشیم این است که هر آموزشی منجر به یادگیری نمی شود به طور مثال اگر یادگیرنده نخواهد از شرایط و امکاناتی که معلم برای او تدارک دیده در جهت یادگیری استفاده کند هیچ گونه یاد گیری صورت نگرفته است کما اینکه آموزش صورت گرفته است اما منجر به یاد گیری نشده است البته معنی این سخن اسن نیست که یاد گیری و آموزش دو فرایند مستقل از هم هستند بلکه این دو کاملا به هم وابسته اند .

تدریس:

مفهوم تدریس به آن قسمت از فعالیت های آموزشی که با حضور معلم در کلاس درس اتفاق می افتد اطلاق می شود تدریس بخشی از آموزش است و همچون آموزش یک سلسله فعالیت های منظم ، هدف دار و از پیش طراحی شده را در بر میگیرد و هدفش ایجاد شرایط مطلوب یادگیری از سوی معلم است . چهار ویژگی خاص در تعریف تدریس وجود دارد

1-وجود تعامل بین معلم و شاگردان

2- فعالیت بر اساس اهداف معین و از پیش تعیین شده

3- طراحی منظم با توجه به موقعیت و امکانات

4- ایجاد فرصت و تسهیل یاد گیری

بنابر این به فعالیت های پراکنده و یک جانبه ی معلم که ممکن است تغییری هم در دانش آموزان ایجاد کند تدریس گفته نمی شود . همچنین به آن نوع فعالیت های آموزش که بدون حضور معلم از طریق فیلم ، تلفزیون ، کتاب و... صورت می گیرد نیز تدریس گفته نمی شود زیرا که کنش متقابل بین معلم و دانش آموزان وجود ندارد پی در حالت کلی می توان گفت هر گونه فعالیت آموزشی که این چهار ویژگی در آن رعایت نشده باشد تدریس محسوب نمی شود حال با روشن شدن این مفاهیم مهم وارد مبحث اصلی که همان یادگیری مشارکتی است می شویم .

روش یادگیری مشارکتی:

در گذشته به این روش روش فعال گفته می شد و منظور از روش فعال روشی بود که در آن معلم و دانش آموز به صورت فعال به بیان اندیشه و نغد مسائل مختلف در کلاس درس بپردازد اما اکنون این روش یکی از روش های تدریس تعاملی است و تدریس تعاملی تدریسی است که فراتر از کمک به دانش آموزان به کسب محتوای علمی و مهارت ها می اندیشد در این روش علاوه بر توجه به کسب اطلاعات و مهارت ها به فرایند تفکر و اهداف اجتماعی آموزش تاکید فراوان شده است کودکان با مشاهده و تقلید از رفتار دیگران یاد می گیرند و در جریان مشاهده و تقلید کشف می کنند که چگونه به طور هدفمند حرکت و به طور قابل فهم صحبت کنند تا به سطحی برسند که خودشان اهدافشان را تعیین کنند، از خود و دیگران می آموزند آنها در خلال بازی هایشان با خود صحبت میکنند و یاد میگیرند که چگونه فکر کنند و چه انجام دهند و یادگیرشان را با تکیه بر بیان به صورت اکتسابی ، تسلط یابی و تصورات استمرار می یابد در این روش دانش آموزان با شنیدن انتقادات هم سالان خود بینش بیشتری نسبت به خود کسب می کنند و درک و فهم خود را از طریق شنیدن انتقادات و پیشنهادات دیگران گسترش می دهند

اهداف یادگیری مشارکتی:

 در رویکرد یادگیری مشارکتی همواره دو هدف عمده دنبال می شود

1-     بهبود درک و فهم و مهارت های شناختی دانش آموزان در موضوعاتی که تدریس می شود

2-   افزایش مهارت در تعامل اجتماعی و احترام به فر هنگ های موجود در مدرسه در فرایند چنین آموزشی از دانش آموزان انتظار می رود که مهارت های شناختی و اجتماعی خود را تقویت کند و نگرش مسبتی را نسبت به نژاد ها  قومیت ها و اندیشه های مختلف کسب کنند

ویژگی های یادگیری مشارکتی :

1-     تشکیل گروه های نا متجانس

یاد گیری مشارکتی معمولا باید از گروه های چهار تا شش نفری تشکیل شود که از جهات مختلف از جمله ، توانایی یاد گیری میزان پیشرفت ، نژاد ، جنس و... نا متجانس باشند یعنی نمی توان گروهی انتخاب نمود که همگی در یک سطح استعداد باشند یا همگی از یک نژاد و قوم باشند چرا که در این صورت پیشرفتی حاصل نخواهد شد .هدف یادگیری مشارکتی تاکید بر جنبه اجتماعی یادگیری است که در این روش آنهایی که از نظر توانایی با لاتر از بقیه هستند سایر افراد را کمک می نمایند تا به سطح قابل قبولی برسند .

2-     داشتن اهداف روشن و صریح

یادگیری مشارکتی باید دارای اهداف روشن و صریح و از همه مهم قابل دسترسی باشد یعنی گروه باید بداند به دنبال چه چیزی هست و در این تعامل برای رسیدن به هدف از کچا باید شروع و طی چه فرایندی به هدف خواهد رسید . نمی توان برای گروه اهدافی مشخص نمود که قابل دسترسی نباشند چرا که در این صورت گروه اعتماد به نفس خود را از دست داده و منجر به شکست روحیه ی گروهی می شود .

3-  وابسته بودن اعضای گروه به همدیگر

دانش آموزان به منظور تسلط بر محتوی و مواد آموزش به صورت گروهی همکاری و فعالیت می کنند یعنی هر یک از اعضا وظیفه ای دارد ولی تمام وظایف در یک جهت می باشد آن هم رسیدن به هدف نهایی گروه برای این منظور می توان مواد آموزشی را بین گروه تقسیم کرد و از اعضای کروه خواست که مطلب مربوط به خود را بیاموزند و ان را به سایر اعضای گروه نیز آموزش دهند .

4- معلم به عنوان هدایت کننده و منبع اطلاعات

معلم در این روش برعکس روش های سنتی انتقال دهنده ی محض نیست بلکه باید نقش راهنما و هدایت گروه را به عهده بگیرد فقط در مواقعی که گروه ها به مبنی بر خورد نماید که به نتیجه نرسند معلم می تواند وارد عمل شود و اطلاعات لازم را در اختیار آنان قرار دهند .

5- مسئولیت فردی

بعضی تصور می کنند که چون این روش مبتنی بر همکاری و مشارکت است فرد به طور مستقل وظیفه ای ندارد این تصور کاملا اشتباه است . در این روش روی کرد مشارکتی فرد علاوه بر اینکه در جهت رسیدن به اهداف با اعضای گروه مشارکت می کند به طور مستقل نیز وضایفی دارد . معلم برای جلو گیری از اینکه بعضی از اعضای گروه بیشترین کار را انجام ندهند و اعضای دیگر از زیر بار مسئولیت شانه خالی نکنند باید مسئولیت های فردی را به عهده آنها بگزارد به عنوان مثال معلم می توان از تک تک اعضا بخواهد تا به سوالات کتبی یا شفاهی او که در مورد فعالیت های گروه طرح شده اند پاسخ دهند یا اینکه معلم زمینه ای فراهم کند تا هر یکی از دانش آموزان قسمتی از وضایف گروهشان را به تنهایی انجام دهند و در این قسمت معلم می تواند این اختیار را به دانش آموزان بدهد تا خودشان قسمتی از محتوای ارائه شده در کلاس را که در آن زمینه تخصص یا علاقه دارند انتخاب نمایند

6- پاداش به توفیق گروهی

در این نوع یادگیری موفقیت یکی یا چند نفر از اعضای گروه ملاک ارزش یابی نیست بلکه ملاک مهم در این روش موفقیت کل گروه است اگر گروه کاری انجام دهد که مستحق پاداشی باشد کل اعضای گروه پاداش می گیرند و اگر گروه وظیفه اش را به درستی انجام ندهد کل اعضای گروه تنبیه می شوند (البته یا داور می شوم که منظور از تنبیه به هیچ وجه تنبیه بدنی یا ارائه محرک های آذار دهنده نیست بلکه می تواند به صورت حذف موقعیت های مطلوب صورت گیرد به عنوان مثال اگر ما گروه را هر پنج شنبه به عنوان پاداش به سینما می بردیم آن گروهی را که وظیفه اش را درست انجام نداده به عنوان تنبیه به سینما نبریم )

رویکرد های یادگیری مشارکتی

1-     تقسیم دانش آموزان به گروه های پیشرفت تحصیلی

در این روش دانش آموزان به گروه های شش نفری تقسیم می شوند همان طوری که قبلا ذکر شده اعضای کروه از حیث توانایی استعداد و از لحاظ فرهنگی و اجتماعی باید نامتجانس باشد معلمان باید هر هفته موضوع جدیدی را به دانش آموزان ارائه دهند سپس اعضای گروه به حل تمرین ارائه شده می پردازند و بعد از آن اعضای گروه به صورت دو نفره به کامل کردن تمرینات پرداخته و همدیگر را ارزش یابی می کنند مشکلات را مطرح نموده و به تمرین و ممارست خود ادامه می دهند در پایان تک تک ئانش آموزان را مورد ارزش یابی قرار می دهد نحوه نمره دادن به آزمون های انجام شده موضوع با اهمیتی است چرا که موفقیت دانش آموزان بستگی به نمره کل گروه دارد .اعضای گروه با پیش رفت خود و یا با دریافت یک نمره خوب امتیاز بالایی را برای گروه بدست می آورد نکته مهم و ضروری در اینجا این است ارتقاء و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان نسبت به گذشته یکی از اهداف مهم این نوع آموزش است در نتیجه دانش آموزان ضعیف نقش مهمی را در موفقیت گروه ایفا می کند به طور مثال ملاک پیشرفت یک گروه نمی تواند نمره خاص باشد بلکه ملاک پیشرفت وضعیت کنونی او نسبت به گذشته است اگر گروهی در ارزش یابی که قبلا انجام داده ایم نمره 7 گرفته و در ارز یابی دوم نمره این گروه پیش رفت بهتری نسبت به گروهی که در ارزش یابی اول نمره 18 گرفته و در ارزش یابی دوم 19 شده است .

گروه دوم

گروه های بازی – مسابقه   

    تفاوت این رویکرد با رویکرد قبلی آزمون هایی است که همچون مسابقه    بین اعضای گروه های مختلف به اجرا در می آید اعضای گروه با مطالعه  و تمرین خود برای انجام مسابقه آماده می کند معلم اعضای هر گروه و نیز رقبای آنان را که از لحاظ توانایی در یک سطح هستند را تعیین می کند و هر هفته ترکیب گروه را به خواطر وجود دانش آموزان ضعیف تر تغییر می دهد و آنها را به این صورت هر هفته به مسابقه می پردازد میانگی نمرات هفتگی آنان امتیاز کل گروه را مشخص می کند مدت زمان فعالیت این گروه ها با هم در حدود شش هفته است .

تمرین مهارت با توسعه فعالیت های آموزش در گروه های نا متجانی

در این مرحله اعضای گروه باید در فعالیت هایی چون مباحثه در زمینه محتوای تمرینات فردی و مساعدت های دو نفره در گیر شوند آنها با هم و به طور انفرادی می بایست روی موضوعات مطرح شده تمرین نمایند و. راه حل های خود را توضیح دهند و دریافت های خود را درباره ماهیت مسئله و ارتباتش با دیدگاهای آشنا مبادله نمایند .

محاسن روش یادگیری مشارکتی

1 – پیشرفت تحصیلی        

هدف یادگیری مشارکتی ارتغای عملکرد دانش آموزان در وظایف مهم علمی و آموزشی است اعتقاد بر این است که ساختار انگیزهشی روش مشارکتی جایگاه یاد گیری و هنجار های پیشرفت تحصیلی را بالا می برد طبق نظر اسلاوین پژوهش های انجام شده درباره روش یادگیری مشارکتی دال بر این ادعا  هستند که این روش در بالا بردن سطح پیشرفت تحصیلی دانش آموزان در موضئعات مختلف و در سطوح مختلف تحصیلی مفید است .

2-ارتقای روابط اجتماعی

دومین اثر مهم روش یادگیری مشارکتی گسترش روابط اجتماعی فراتر از سطح تحصیلی محلی یا خانوادگی است ای روش در خلال استفاده از ساختار های مشارکتی شرایطی را برای همکاری گروهی در وظایف عمومی فراهم می کند دانش آموزان از این طریق می آموزند که به همدیگر احترام بگذارند و به دقت به نظرات هم گوش بدهند حتی اگر مخالف نظرات خودشان باشد.در واقع در این  روش دانش آموزان روش های نقد و بررسی افکار دیگران را نیز می آموزد .

3-مهارت های حل مسئله مشارکتی  

یکی از آثار مهم و نهایی روش مشارکتی این است که دانش آموزان مهارت های مشارکت و همکاری را می آموزند دانش آموزان با قرار گرفتن در یک گروه احساس اعتماد به نفس می کند و با مواجه شدن با مسائل مختلف از طریق هم فکری و هم یاری مشکل را حل می نمایند و در صورت لذوم در این زمینه از معلم هم کمک میگیرند .

یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش افت تحصیلی خانواده است،زیرا رسیدگی و احساس مسئولیت والدین در کلیه ابعاد زندگی . و یکی از مهم ترین دغدغه های آموزش و پرورش و همچنین خانواده ها که بیش ترین توجه بزرگان تعلیم و تربیت و پژوهش گران را به خود معطوف داشته مسئله افت تحصیلی است

عوامل بستر ساز و گسترنده افت در این سه بخش با تعمق برسی و پژوهیده می شود 1-آموزش و پرورش و اجتماع 2- معلم و مدرسه 3- دانش آموز و خانواده

بخش اول آموزش و پرورش اجتماع در افت تحصیلی  الف عدم تناسب و ارتباط معنا دار بین محتوای برنامه های آموزشی با نیاز های اقتصادی و اجتماعی روز :این نقیسه سبب می شود دانش آموزان حضور در مدارس را نا خوشایند بدانند و آموزش برایشان لذت بخش نبوده و گیرایی نخواهد داشت در نهایت انگیزه و اشتیاق فرا گیران با بی رحمی و زجر کش خواهد شد .

ب – عدم تبیین و تعیین اهداف آموزش به وضوح و روشنی اگر هدفهای آموزشی به طور صریح بیان نشود غیر ممکن است بتوان نتیجه یک دوره آموزشی را به صورت موثری ارزش یابی کرد  

ج- امکانات آموزشی مدارس :عدم تجهیز مدارس به کتابخانه – کارگاه آموزشی و همچنین فضای آموزش گاه ها از نظر شکل موقعیت و حتی رنگ و نبودن مراکز پژوهش سرای دانش آموزی

د- نبود مدیریت راهبردی و برنامه ریزی صحیح آموزشی

ه- سازماندهی های نا صحیح و تعویض مکرر معلمان

و- کثرت تعداد دانش آموزان در یک کلاس

ی- مدارس نیم وقت

م- نا برابری بین مدارس

ن – عدم اخذ برگ معاینات پزشکی قبل از آغاز سال تحصیلی

بخش دوم روش های کاهش افت تحصیلی:الف تناسب محتوای برنامه های آموزشی با تحولات اقتصادی و اجتماعی روز از آنجایی که جامعه تقییر دائمی است برنامه ریزان آموزشی همواره باید آمهدگی این را داشته باشند که اهداف و محتوای آموزشی را متناسب با ضرورت ها و نیاز های اجتماعی و اقتصادی روز برای فراگیران پایه گذاری نمایند که باعث ایجاد انگیزه و اشتیاق در یادگیری خواهد شد .

ب- برنامه ریزی مسئولان و معلمان در جهت ایفای رسالت عظیم خود که شکوفایی استعداد ها و باز کردن ره تکامل انسانهاست . برای تحقق ابن هدف باید هدف های نهایی و آرمان های تعلیم و تربیت و هم چنین اهداف کلی آموزش برای کسانی که در تهیه و تنظیم و اجرای برنامه آموزشی نقش بر عهده دارند روشن باشد و هدف تربیت یادگیرندگان به روشنی تبیین و به مربیان نیز اعلام گردد علاوه بر این مشخص کردن هدف ها با عث ایجاد هماهنگی بین فعالیت های مختلف آموزشی است .

ج – توجه اه بعد عملی دروس کارگاه ، آزمایشگاه ، کتابخانهدر حالت کلی تر پژوهش سراهای دانش آموزی در آفزایش خلاقیت و ابتکار فراگیران تاثیر به سزایی خواهد داشت چرا که دانش آموزان با دنیای فناوری آشنا ساخت .

نقش معلم و مدرسه در افت تحصیلی

روش های تدریسی :

1-     کیفیت نا مطلوب روش های تدریس و عدم استفاده معلمان از وسایل کمک آموزشی و مشارکت ندادن دانش آموزان در یاد گیری

2-     عدم توجه معلمان به مراحل مختلف حیطه شناختی

3-     ارزش یابی های غیر واقعی و افت تحصیلی پنهان (تبصره و معدل پایین)

4-     توجن ننمودن معلمان به این موضوع که باید بین توانمندیهای بلقوه ی فراگیران و توان مندی های بلفعل آنها رابطه معنا دار باشد

5-     بی نظمی و عدم آراستگی معلم و نداشتن روحیه مناسب

6-     فقدان تخصص معلمان و عدم آشنایی آنها با روان شناسی .

 روش های دیگر افت تحصیلی

همه فعالیت های آموزشی و سرمایه گذاری که در آموزش و پرورش انجام می شود به خاطر تدریس مطلوب است زیرا از طریق تدریس اهداف نظام و تربیت تحقق می یابد زیرا تا موقعی که تدریس معلمان تغییر و بهبود حاصل نگردد عوامل آموزشی از قبیل ساخمانهای جدید و عوامل دیگر هیچ یک برای بهبود کیفیت آموزشی مدارزس نمی توانند نقش مهمی ایفا کنند و معلمان باید به جای آسایش ذهن دانش آموزان از اطلاعات و معلوماتی که همواره در حال تغیی هستند ، به دانش آموزان چگونه آموختن ، تفصیر کردن و تفکر علمی را بیاموزند روش های آموزش یکی از روش های عمده باز دهی آموزشی است .

   2- تو جه به تفاوت های فردی:

فراگیران از لحاظ هوش ، استعداد قدرت یاد گیری و. تجارب با یکدیگر تفاوت ها دارند با توجه به این واقعیت معلمان باید روش هایی را برای تدریس انتخواب نماید روش هایی که با تفاوت های فردی دانش آموزان تناسب داشته باشند چرا که توجه به تفاوت های فردی و توانایی های هر یک از فراگیران موجب پیشرفت و موفقیت تحثیلی دانش آموزان میگردد.

3-ایجاد انگیزه و تشویق فراگیران

معلم باید با روش های گوناگون جهت علاقه مند بودن و ایجاد انگیزه و تشویق دانش آموزان کوشش نماید این کار باعث تسهیل یادگیری آنها می شود .

4-مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری

از آن جایی که وظیفه اساسی معلم در تدریس ، در گیر نمودن فرا گیران با مطالب یا گرفتنی و سپس راهنمایی و جهت دادن فعالیت های وی می باشد از این رو باید با استفاده از نیروی خلاق  در فرایند یاد دهی ، یادگیری را تحریک و فرا گیران را تشویق نماید.

5- آموزش دانش آموزان باید با تاکید بر تمام مراحل حیطه شناختی باشد

وفقط در مرحله دانش محدود نماند معلم اگر می خواهد ساختار قلب را توضیح بدهد باید دانش آموز به تواند کار قلب را توضیح دهد و در آزمایشگاه بطن ها و رگ های قلب را مشخص کرده و نشان دهد .

6- دقت درافت تحصیلی پنهان و ارزش یابی صحیح

اگر بخاهیم شاگرد را با سواد و خلاق بار بیاوریم باید معار ارزش یابی صحیحی داشته باشیم تا دانش آموزان لیاقت و شایستگی پاییه ای را که در آن تحصیل میکنند داشته باشند بساط تبصره و معدل پایین برچیده شود درصد قبولی معیار موفقیت محسوب نشود ، دانش آموزان قبول شده با معیار و ملاک مناسب و درست ارزش یابی شوند اگر دانش آموزان در یک پایه با تبصره یک یا چند درس قبول شوند موفقیت آتی چنین دانش آموزانی تضمین شده نیست

بخش سوم خانواده و دانش آموزان در افت تحصیلی

کمبود هوش و ذهنی – نبود نماد عاطفی – احساس ضعف و عدم اعتماد به نفس – وضع نا بسامان خانواده – احساس تبعیض – وابستگی شدید به اولیا – کثرت کار و مشغلت خانواده – وضع نا مناسب اقتصادی و کم توجهی به فرزند – عدم توجه خانواده ها به نباز های دانش آموزان از جمله نیاز به ورزش – تفریح – گردش – باعث کم شدن حوصله و افت تحصیلی در مقاطع بالاتر می شود .

چگونه افت تحصیلی را درمان کنیم ؟

یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش افت تحصیلی خانواده است زیرا رسیدگی و احساس مسئولیت والدین در کلیه ابعاد زندگی فرزندان امری لازم و ضروری است لذا هر گونه سهل انگاری برای سر نوشت آینده کودک بسیار خطر آفرین است کودک در طی مراحل مختلف همان قدر که نیاز مند به استقلال فکری و عملی دارد به همان میزان نیز به مساعدت و هم فکری والدین محتاج است و این نیاز با آغاز تحصیل محسوس تر می شود در این زمان است که والدین با داشتن علم و آگاهی می تواند بیاری فرزندان خود بشتابند احساس مسئولیت و استقلال تصمیم آنها را محترم شمارند به طوری که کودک متقاعد شود در نهایت خود اوست که مشکلاتش را از پیش پای برداشته است و روابط گرمی و صمیمی خانواده (والدین) در پیش رفت تحصیلی فرزندان موثر است حضور مرتب اولیا در مدرسه و نیز ارتباط سالم آنها با اولیا مدرسه تهیه وسایل کمک آموزشی و سر انجام ایجاد محیطی مطلوب در آموزش دانش آموزان مفید تر می سازد در نتیجه بعضی عوامل موثر در افت تحصیلی مربوط به فرهنگ اجتماع و نگرش جمعی است .

http://farajidasht.blogfa.com